De vrijheid van de rechter bij letselschade: groter dan verzekeraars doen voorkomen
Inleiding
In veel letselschadezaken wordt vroeg of laat gezegd:
“De rechter zal hier niet in meegaan.”
“Dit soort schade wordt niet toegewezen.”
“Daar is geen ruimte voor.”
Deze uitspraken komen opvallend vaak van verzekeraars. Ze wekken de indruk dat schadebegroting strak is dichtgetimmerd. Dat rechters nauwelijks speelruimte hebben. En dat afwijken van standaardmodellen zinloos is.
Dat beeld klopt niet. Rechters hebben bij letselschade meer vrijheid dan vaak wordt gesuggereerd. Die vrijheid is niet onbeperkt, maar wel reëel — en juist bedoeld om recht te doen aan de concrete situatie van het slachtoffer.
In dit artikel leg ik uit hoe die vrijheid eruitziet, waar de grenzen liggen en waarom het voor slachtoffers belangrijk is om dit te weten.
Inhoud
Wat zegt de wet over schadebegroting?
De kernbepaling is artikel 6:97 van het Burgerlijk Wetboek.
Daarin staat dat de rechter de schade begroot op de wijze die het meest met de aard ervan in overeenstemming is.
Dat klinkt abstract, maar de boodschap is helder:
- schade hoeft niet exact vast te staan
- maatwerk is toegestaan
- redelijkheid en billijkheid spelen een centrale rol
De wetgever heeft bewust geen strak rekenmodel voorgeschreven.
Vrijheid is geen willekeur
Vrijheid betekent niet dat een rechter zomaar iets kan verzinnen.
De rechter is gebonden aan:
- het partijdebat
- de gestelde en onderbouwde feiten
- de grenzen van de vordering
Wat partijen aanvoeren, bepaalt het speelveld.
Maar binnen dat speelveld heeft de rechter ruimte om:
- aannames te wegen
- onzekerheden te verdelen
- toekomstige schade realistisch te benaderen
Dat is iets anders dan mechanisch rekenen.
Waarom verzekeraars die ruimte klein voorstellen
Verzekeraars hebben belang bij voorspelbaarheid.
Standaardmodellen, vaste percentages en bekende routes beperken risico’s.
Door te benadrukken dat “de rechter hier toch niet in meegaat”, wordt vaak gestuurd op:
- snelle afwikkeling
- lagere schadebedragen
- het vermijden van precedentwerking
Dat is begrijpelijk vanuit kostenbeheersing.
Maar het zegt weinig over wat juridisch daadwerkelijk mogelijk is.
De rol van de rechter in de praktijk
In de praktijk beschikt de rechter over verschillende instrumenten om maatwerk te leveren.
1. Mondelinge behandeling (comparitie)
Tijdens een mondelinge behandeling kan de rechter:
- vragen stellen
- aannames toetsen
- partijen confronteren met zwakke punten
- richting geven aan een oplossing
Dat maakt het mogelijk om voorbij abstracte modellen te kijken en de concrete situatie van het slachtoffer centraal te stellen.
2. Uitstel van schadebegroting
Wanneer toekomstige schade onzeker is, kan de rechter besluiten:
- bepaalde schadeposten nog niet definitief te begroten
- ruimte te laten voor latere beoordeling
Dat voorkomt dat onzekerheden eenzijdig bij het slachtoffer worden neergelegd.
3. De schadestaatprocedure
Soms is het verstandig om eerst alleen de aansprakelijkheid vast te stellen.
De schade wordt dan later, in een aparte procedure, uitgewerkt.
Ook dat is een wettelijk erkend instrument.
Onzekerheid mag niet automatisch tegen het slachtoffer werken
Een belangrijk uitgangspunt in het schadevergoedingsrecht is dat onzekerheid niet zonder meer voor rekening van het slachtoffer komt.
Juist bij letselschade zijn onzekerheden onvermijdelijk:
- medische ontwikkeling
- arbeidsmogelijkheden
- belastbaarheid op langere termijn
De rechter mag die onzekerheid wegen en verdelen.
Dat biedt ruimte voor realisme — niet voor afwijzing bij voorbaat.
Waarom dit voor slachtoffers van belang is
Als slachtoffer is het belangrijk om te weten dat:
- uw zaak niet vastzit aan één rekenmodel
- standaardargumenten niet doorslaggevend hoeven te zijn
- uw persoonlijke situatie ertoe doet
Wie gelooft dat “de rechter toch niet anders kan”, loopt het risico te snel genoegen te nemen met een onvolledige regeling.
Goede schadebegroting begint bij een goed verhaal
De vrijheid van de rechter komt alleen tot zijn recht als het verhaal goed wordt verteld.
Dat betekent:
- zorgvuldig feitenonderzoek
- onderbouwde scenario’s
- inzicht in beperkingen en gevolgen
- een consistente lijn tussen medisch, arbeidskundig en financieel beeld
Zonder dat fundament blijft ook de rechter beperkt.
Conclusie: meer ruimte dan u wordt verteld
De rechter is geen rekenmachine. Het schadevergoedingsrecht is geen keurslijf.
Binnen de wettelijke kaders bestaat ruimte om recht te doen aan de werkelijkheid van het slachtoffer — mits die werkelijkheid helder en zorgvuldig wordt gepresenteerd. Wie dat weet, laat zich minder snel onder druk zetten. En wie zich goed laat bijstaan, benut die ruimte.
Dit helpt je ook: